Tāngata Tiriti: De mensen van het verdrag

door | 5 juni 2026

For English, click here.

Regelmatig krijg ik na afloop van een haka experience de vraag of ik Māori ben.

Zo’n vraag maakt me blij, omdat dat een teken is dat de deelnemer de kracht van de haka echt heeft ervaren en dat ik het verhaal over de betekenis van de haka goed heb overgebracht.

Nee, ik ben geen Māori. Ik ben een Nederlander, geboren in Suriname en opgegroeid in Luxemburg. Ik heb in Canada, de Verenigde Staten, Frankrijk en Duitsland gewoond. Momenteel woon ik in Nederland. Ik voel me een wereldburger.

Tāngata Whenua: de mensen van het land

De Māori worden beschouwd als de inheemse bevolking van Aotearoa (Nieuw-Zeeland). Van oorsprong zijn ze een volk dat over zee reisde en uiteindelijk op zoek naar land aankwam in het huidige Nieuw-Zeeland. Hun mystieke thuis is Hawaiki, een legendarische, spirituele wereld die zich boven de fysieke wereld bevindt. Er zijn volken en stammen die sterk verbonden zijn met onder andere de Salomonseilanden, Polynesië, Samoa, Tonga en Tuvalu. De Māori zijn een trots volk met eigen krachtige gebruiken en tradities (waaronder de haka). De Māori noemen zichzelf Tāngata Whenua. Dat zijn de mensen van het land die een verbinding (whakapapa) hebben met een Māori-voorouder.

Māori vrouw met en moko kauae

Pākehā en tauiwi: de niet-Māori

In Nieuw-Zeeland wonen ook pākehā en tauiwi. Pākehā zijn mensen die in Nieuw-Zeeland wonen en van Europese afkomst zijn. Tauiwi is een Māori-benaming voor buitenlanders. Pākehā zijn van oorsprong Engelsen, Nederlanders, Scandinaviërs, Duitsers en anderen. Zij hebben hun eigen (westerse) cultuur en leven vaak naast de Māori in Nieuw-Zeeland. Er zijn pākehā die niets hebben met de gebruiken en de taal (reo) van Māori. Ze spreken meestal alleen reo pakehā (Engels).

Tiriti o Waitangi: belofte en breuk

Op 6 februari 1840 is het Verdrag van Waitangi getekend door verschillende Māori-stamhoofden en vertegenwoordigers van de Britse kroon. Het is een belangrijk document waarin de rechten van de Māori en de plichten van de Britten zijn vastgelegd. Het verdrag wordt ook “Te Tiriti” of de “Tiriti o Waitangi” genoemd door de Māori.

De visie van het verdrag was een partnerschap tussen de Britten en de Māori waarbij de Māori het recht hadden op zelfbestuur en op hun eigen land. Sindsdien eisen de Māori dat de Britten zich aan het verdrag houden, omdat dat vaak niet het geval was. Vandaag de dag is er nog veel discussie over het verdrag, wat leidt tot stevige confrontaties binnen en buiten het Nieuw-Zeelandse parlement. Een oorzaak is dat de Māori-vertaling niet overeenkomt met de Engelse tekst. Een andere oorzaak is de verandering in het politieke klimaat in Nieuw-Zeeland.

Momenteel leer ik reo Māori, waarbij ik met meer dan 200 deelnemers Māori leer (beginners niveau). Wat mij in de lessen opvalt, is hoeveel Māori meedoen die hun taal niet spreken. Vele vrouwen dragen een moko kauae (een tatoeage onder de kin) en sommige mannen dragen een mataora. Dat is een tatoeage op het gezicht. Beiden laten de afkomst (whakapapa) of de status zien. In mijn groepje zit een Māori-dame die graag Māori wil spreken, omdat haar ouders dat in een tijd van onderdrukking niet mochten leren, ondanks het Verdrag van Waitangi.

Tāngata Tiriti: mensen van het verdrag (en hoe ik er een werd genoemd)

Ik begrijp dat pākehā of andere buitenlanders die het originele verdrag van Waitangi ondersteunen, Tāngata Tiriti worden genoemd. Tāngata Tiriti betekent vrij vertaald “mensen van het verdrag”.  Het zijn de niet-Māori (waaronder ook pākehā en tauiwi) die onder anderen de waarden, de cultuur en de eigendommen van de Māori respecteren en het recht hebben verdiend om bij het land te horen. Het zijn ook de mensen die in Nieuw-Zeeland wonen maar geen verbinding (whakapapa) hebben naar een Māori voorouder. Tāngata Tiriti zijn de mensen die een verbinding aangaan met de Māori en die de geschiedenis begrijpen van hoe het land tot stand is gekomen en die opkomen voor de rechten van de Māori zoals het recht op zelfbestuur.

Ik en een tangata tiriti die een mataora draagt

De reden waarom ik dit korte artikel heb geschreven is omdat een nieuwe Māori vriendin mij een Tangata Tiriti noemde toen ik haar en anderen vertelde waarom ik Māori leer. Ik heb haar ontmoet tijdens mijn wekelijkse online Māori taallessen. Ik had nog nooit van de Tāngata Tiriti gehoord. Ik voel me vereerd dat iemand mij zo noemt ondanks het feit dat ik niet in Aotearoa woon. Het zorgt er wel voor dat ik mij verantwoordelijk voel voor wat ik zeg en doe tijdens mijn workshops. Het moet goed zijn en de cultuur en gewoonten van de Māori respecteren. Daarom leer ik Māori en laat ik me onderwijzen door de Māori-ouderling Toroa. Ik ben ervan overtuigd dat wij, niet-Māori, zoveel kunnen leren van de Māori. Zeker in deze tijden.

Dit onderwerp is beladen in Nieuw-Zeeland. Er is veel over geschreven en nog veel meer over te schrijven. Het is niet mijn doel om een groep te beledigen. Als dat het geval is, of als er een fout is in dit korte artikel, laat het me weten. Ik ben je dankbaar!

Dank voor het lezen tot hier. Ken jij iemand die geïnteresseerd is in de Māori-cultuur? Deel dit artikel met je netwerk op Bluesky, Facebook en LinkedIn door op de knoppen hieronder te drukken. Je mag delen van dit blog overnemen als je de bronnen vermeldt.

Bronnen (Engels):

–Who are Tangata Tiriti?

–What does it mean to be tangata Tiriti?

Over Freek

Mijn berg is de Paasberg. Mijn rivier is de Oude IJssel. Mijn grootouders heten Johan, Tonnie, Floris en Connie. Mijn vader heette Adriaan en mijn moeder heet Ellen. Ik woon samen met mijn vrouw en kinderen in Rotterdam. Ik faciliteer zodat mensen zichzelf kunnen verheffen en meer liefde kunnen ervaren.

Een mihimihi is een introductie in Maori en bevat een verkorte Pepeha. Het laat zien waar ik vandaan kom en waar ik naartoe ga.

Ik ben Freek Zilvold. In 1991 kwam ik voor het eerst in aanraking met de de traditionele dans van de Maori, de haka. Sinds 2014 geef ik workshops en training met de haka als basis.

In 2019 ben ik naar Nieuw-Zeeland (Aotearoa) geweest om het Te Matatini Kapa haka festival te bezoeken. Dat wordt iedere twee jaar gehouden waarbij verschillende groepen strijden om de beste haka. Sindsdien ontmoet ik jaarlijks een Maori ouderling die mij onderwijst in haka en de achtergrond van deze krachtige dans.

Mijn doel is om deze traditionele dans met respect en zo correct mogelijk te doen.

Lees mijn verhaal